Doorgaan naar inhoud

Nieuw: gratis e-mailcursus AI onder de knie in 7 dagen. Start vandaag

AI uitgelegd Starter

Wat is de AI Act? Dit verandert er voor jou en je werk

De AI Act is de Europese wet voor AI. Wat geldt er nu al, wat is uitgesteld tot 2027 en 2028, en wat moet je als werknemer of ondernemer doen?

Een werkende met laptop leest uit wat de AI Act is, de Europese AI-wet

Wat is de AI Act als je ChatGPT, Copilot of Gemini op je werk gebruikt? De AI Act is de Europese wet die regels stelt aan AI, vooral op basis van risico. Een deel van de regels geldt al, terwijl de zwaarste regels voor hoog-risico AI door de Digital Omnibus zijn uitgesteld naar 2027 en 2028.

Dat klinkt juridisch, maar de basis is goed te begrijpen. De wet raakt niet alleen grote AI-bedrijven, maar ook organisaties die AI gebruiken in hun werk.

Wat is de AI Act, en voor wie geldt hij?

De AI Act is een Europese verordening die regels stelt aan het ontwikkelen en gebruiken van AI. In het Nederlands heet deze wet ook wel de AI-verordening.

Omdat het een Europese verordening is, geldt de wet rechtstreeks in alle EU-landen. Dus ook in Nederland en België. De wet gaat niet over de taal waarin je AI gebruikt, maar over de manier waarop je AI inzet.

Volgens de Europese Commissie werkt de AI Act met verplichtingen voor verschillende rollen in de AI-keten. Denk aan aanbieders die AI-systemen bouwen of leveren, maar ook aan organisaties die AI inzetten in hun eigen werk. De Europese Commissie legt dit uit op haar pagina over het regelgevend kader voor AI.

Een aanbieder is bijvoorbeeld een partij die een AI-systeem of AI-model op de markt brengt. Een gebruiker is een organisatie die zo’n systeem inzet. De wet gebruikt voor die gebruiker vaak het woord deployer.

Een bedrijf dat Copilot gebruikt, een school die AI inzet of een zzp’er die ChatGPT gebruikt voor klantwerk kan dus een gebruiker zijn in de zin van de wet. Als privégebruiker val je grotendeels buiten de plichten. Gebruik je AI alleen thuis om een recept te maken of een vakantie te plannen, dan is de wet meestal niet op jou gericht.

Gebruik je AI voor je werk, dan wordt het belangrijker. Je hoeft de hele wet niet uit je hoofd te kennen. De kern is simpel: hoe groter het risico voor mensen, hoe strenger de regels.

Hoe werkt de AI Act met risiconiveaus?

De AI Act werkt met vier risiconiveaus: onaanvaardbaar risico, hoog risico, beperkt risico en minimaal risico. De Europese Commissie beschrijft deze risicogerichte opzet op haar pagina over het AI-regelgevend kader.

Dit helpt om gewone AI-tools beter te plaatsen. Niet elke AI-tool is gevaarlijk of streng gereguleerd. Maar sommige toepassingen kunnen wel grote gevolgen hebben voor mensen, bijvoorbeeld als AI helpt bij selectie, beoordeling of toegang tot belangrijke diensten.

Niveau Wat betekent het Voorbeeld Wat moet er
Onaanvaardbaar risico Dit soort AI mag niet worden gebruikt. Sociale scoring. Niet inzetten.
Hoog risico AI kan grote gevolgen hebben voor iemands kansen, rechten of veiligheid. AI bij het beoordelen van sollicitanten of kredietwaardigheid. Strenge eisen, extra zorg en menselijke controle.
Beperkt risico Mensen moeten weten dat ze met AI te maken hebben. Een chatbot die met klanten praat. Duidelijk maken dat het AI is.
Minimaal risico Veel gewone toepassingen vallen hieronder. Een spamfilter. Vrijwel vrij te gebruiken, met gezond verstand.

Het verschil zit dus niet alleen in de techniek. Het gaat vooral om de vraag wat de AI doet en welk effect dat heeft op mensen. Een teksthulp voor een e-mail is iets anders dan AI die sollicitanten rangschikt.

Bij beperkt risico gaat het vaak om transparantie. Dat betekent dat je duidelijk moet zijn over het gebruik van AI. Bij sommige AI-inhoud kan ook belangrijk zijn dat mensen weten dat iets met AI is gemaakt. Dat speelt bijvoorbeeld als je wilt begrijpen wat een deepfake is.

Noem een toepassing dus niet te snel hoog risico. Kijk eerst naar het doel van de tool. Gebruik je AI om een conceptmail te maken, dan is dat meestal iets anders dan AI die helpt om iemand wel of niet aan te nemen.

Welke regels van de AI Act gelden nu al?

Een deel van de AI Act geldt al. Volgens het Europese tijdpad op de pagina van de Europese Commissie is de AI Act sinds augustus 2024 van kracht met invoering in stappen. Verboden praktijken en AI-geletterdheid gelden sinds februari 2025, en regels voor algemene AI-modellen sinds augustus 2025.

Verboden praktijken zijn toepassingen die volgens de wet een onaanvaardbaar risico vormen. Denk aan voorbeelden zoals sociale scoring. Zulke toepassingen zijn geen normaal kantoorgebruik van AI.

AI-geletterdheid betekent dat mensen genoeg weten om AI verantwoord te gebruiken. Het gaat niet om programmeren. Het gaat om snappen wat AI wel en niet kan, waar risico’s zitten en wanneer je een mens moet laten meekijken.

Voor werkenden is dit meteen praktisch. Als je AI gebruikt voor teksten, samenvattingen, klantcontact of interne plannen, moet je weten dat AI fouten kan maken. Je moet ook weten dat je niet zomaar gevoelige gegevens in een openbare tool zet.

Voor ondernemers is AI-geletterdheid een taak die je moet organiseren. Je kunt klein beginnen met duidelijke afspraken en een korte uitleg voor je team. Lees daarvoor ook de uitleg over AI-geletterdheid voor ondernemers.

De regels voor algemene AI-modellen raken vooral aanbieders van zulke modellen. Denk aan partijen die brede AI-modellen bouwen en beschikbaar maken. Toch merk je als gebruiker indirect de gevolgen, bijvoorbeeld in informatie die aanbieders geven of in beperkingen die tools krijgen.

Belangrijk is dat deze regels niet zijn verdwenen door het latere uitstel. Verboden praktijken blijven verboden. Ook het zorgen voor voldoende kennis over AI blijft belangrijk.

Wat verandert er door het uitstel van de AI Act?

Door de Digital Omnibus zijn vooral de zwaarste regels voor hoog-risico AI uitgesteld. De verboden praktijken en AI-geletterdheid vervallen niet.

De Digital Omnibus is Verordening (EU) 2026/1744. Volgens AI Compliance Hub is deze gepubliceerd op 24 juli 2026 en in werking sinds 27 juli 2026. Ook staat daar dat het politieke akkoord viel op 7 mei 2026.

De belangrijkste verschuiving gaat over hoog-risico AI. Volgens AI Compliance Hub schuift hoog-risico AI uit bijlage III naar 2 december 2027. Hoog-risico AI uit bijlage I schuift naar 2 augustus 2028.

DLA Piper beschrijft dat de Europese Commissie het uitstel op 19 november 2025 voorstelde en dat de Omnibus na publicatie op 24 juli 2026 in werking trad op 27 juli 2026.

Moment Wat gebeurt er
Augustus 2024 De AI Act is van kracht met invoering in stappen.
Februari 2025 Verboden praktijken en AI-geletterdheid gelden.
Augustus 2025 Regels voor algemene AI-modellen gelden.
19 november 2025 De Europese Commissie stelt het uitstel voor.
7 mei 2026 Er is een politiek akkoord over de Digital Omnibus.
24 juli 2026 Digital Omnibus gepubliceerd.
27 juli 2026 Digital Omnibus in werking.
2 december 2027 Nieuwe datum voor hoog-risico AI uit bijlage III.
2 augustus 2028 Nieuwe datum voor hoog-risico AI uit bijlage I.

Het uitstel is dus geen vrijbrief om niets te doen. Als je AI gebruikt bij beslissingen over mensen, moet je nu al goed opletten. Denk aan sollicitaties, krediet of andere keuzes die iemands kansen raken.

Gebruik de extra tijd om overzicht te maken. Wacht niet tot de datum dichtbij komt. Dan wordt het lastiger om nog rustig aanpassingen te doen.

Let ook op oude informatie. Sommige uitleg noemt nog 2 augustus 2026 voor hoog-risico AI. Dat is na de Digital Omnibus niet meer de juiste datum voor de genoemde hoog-risico verplichtingen.

Wat is de AI Act voor jou als je ChatGPT of Copilot gebruikt?

Voor jou als gewone gebruiker op het werk betekent de AI Act vooral dat je bewust met AI moet omgaan. Controleer AI-uitkomsten, zet geen gevoelige data in openbare tools en volg de afspraken van je werkgever.

Gebruik je ChatGPT, Copilot of Gemini om een tekst te schrijven, dan ben je meestal niet bezig met hoog-risico AI. Maar je kunt nog steeds fouten maken. AI kan onjuiste informatie geven, iets verzinnen of vertrouwelijke informatie verwerken op een manier die niet mag.

De AVG blijft naast de AI Act gelden. De AVG gaat over persoonsgegevens. De AI Act gaat over AI-systemen en het risico van het gebruik daarvan.

Dat betekent dat je bij namen, klantgegevens, medische informatie, personeelsgegevens of andere gevoelige data extra voorzichtig moet zijn. Lees ook hoe je veilig AI gebruiken in de praktijk aanpakt.

Het verschil tussen gebruiker en aanbieder blijft belangrijk. Jij bouwt meestal geen AI-model. Maar jouw organisatie zet wel een AI-tool in. Daarom kan jouw organisatie afspraken moeten maken over veilig en verantwoord gebruik.

Voor bepaalde AI-toepassingen kent de wet transparantieplichten. Denk aan situaties waarin mensen moeten weten dat zij met AI praten of dat bepaalde inhoud met AI is gemaakt. Controleer hiervoor altijd de actuele uitleg van de Europese Commissie, zeker als je chatbots, beeld, audio of video inzet.

Wat moet je als ondernemer nu regelen voor de AI Act?

Begin als ondernemer met een overzicht van de AI-tools die je gebruikt. Daarna spreek je regels af en zorg je dat je personeel genoeg weet om AI verantwoord te gebruiken.

Je hoeft niet meteen een dik juridisch document te maken. Een korte, duidelijke aanpak helpt vaak al. Leg vast welke tools je gebruikt, waarvoor je ze gebruikt en wie de uitkomsten controleert.

Deze checklist helpt je op weg:

  1. Maak een lijst met alle AI-tools die je gebruikt.
  2. Bepaal per tool het risiconiveau.
  3. Spreek af dat persoonsgegevens niet zomaar in openbare tools gaan.
  4. Geef personeel een korte AI-training.
  5. Leg vast wie AI-uitkomsten controleert.
  6. Zet 2 december 2027 en 2 augustus 2028 in je agenda.
  7. Controleer extra goed als AI helpt bij beslissingen over mensen.

Een AI-beleid hoeft niet ingewikkeld te zijn. Het moet vooral duidelijk zijn voor de mensen die ermee werken. Wie mag welke tool gebruiken? Welke data mag erin? Wanneer moet een mens de uitkomst controleren?

Wil je dit praktisch aanpakken, begin dan met AI-beleid opstellen. Zo maak je afspraken voordat er iets misgaat.

Wees extra voorzichtig bij AI die mensen beoordeelt, rangschikt of selecteert. Voorbeelden zijn sollicitaties, krediet, toegang tot opleidingen of andere besluiten die grote gevolgen kunnen hebben. Vraag bij twijfel hulp van een deskundige en raadpleeg de officiële tekst.

Waar vind je actuele informatie over de AI Act?

Zoek actuele informatie bij officiële bronnen en bij bronnen die duidelijk maken welke datum zij gebruiken. De toezichtstructuur en praktische uitvoering kunnen per land verder worden ingevuld.

Voor Nederland en België geldt dezelfde Europese basis, omdat de AI Act een EU-verordening is. De praktische uitvoering kan per land verschillen. Wees daarom voorzichtig met oude blogs, oude datums en losse lijstjes op sociale media.

De veiligste aanpak is simpel. Controleer de Europese pagina over het regelgevend kader voor AI en vergelijk nieuwe informatie met de datums uit de Digital Omnibus.

Praktijkvoorbeeld: Marieke brengt haar AI-gebruik in kaart

Marieke kan haar risico’s beter inschatten door eerst haar AI-tools op te schrijven. Ze is zzp’er, maakt klantmails met ChatGPT en gebruikt ook een tool om sollicitaties voor een stagiair te laten sorteren.

Ze begint niet met juridische details. Ze schrijft eerst op welke AI-tools ze gebruikt. Daarna deelt ze elke tool in bij een risiconiveau.

  1. Ze noteert dat ze ChatGPT gebruikt om klantmails te schrijven.
  2. Ze noteert dat ze een chatbot op haar website wil gebruiken.
  3. Ze noteert dat ze een tool gebruikt om sollicitanten te rangschikken.

Daarna kijkt ze naar het risico. Mails schrijven is meestal minimaal risico. Een chatbot op haar site is beperkt risico, want bezoekers moeten weten dat ze met AI praten.

De tool die sollicitanten rangschikt is gevoeliger. AI bij sollicitaties kan onder hoog risico vallen en vraagt extra zorg. Marieke legt daarom vast dat een mens altijd de uiteindelijke keuze maakt.

Dit voorbeeld is geen juridisch advies. Het laat zien hoe je een eerste inschatting kunt maken. Bij twijfel moet je de officiële tekst of een jurist raadplegen.

Het verwachte resultaat is een tabel met tool, niveau, reden en actie. Gebruik dat als eerste indicatie. Neem het niet blind over.

Veelgemaakte fouten bij de AI Act

Je voorkomt veel gedoe door de AI Act niet groter of kleiner te maken dan hij is. Deze fouten zie je snel terug op de werkvloer.

  • Denken dat de AI Act alleen voor grote techbedrijven geldt. Ook gebruikers hebben plichten, zoals zorgen voor AI-geletterdheid.
  • Denken dat alles is uitgesteld. Alleen de hoog-risico verplichtingen zijn uitgesteld. De verboden en AI-geletterdheid zijn niet weg.
  • De AI Act verwarren met de AVG. De AVG gaat over persoonsgegevens. De AI Act gaat over AI-systemen en risico’s.
  • Elke AI-toepassing hoog risico noemen. Veel dagelijkse toepassingen zijn minimaal of beperkt risico.
  • Oude datums blijven herhalen. Controleer de actuele datums na de Digital Omnibus.

De oplossing is meestal eenvoudig. Maak eerst onderscheid tussen normaal kantoorwerk met AI en AI die beslissingen over mensen beïnvloedt. Die tweede groep vraagt veel meer aandacht.

Veelgestelde vragen

Geldt de AI Act ook voor zzp’ers?

Ja, als je AI professioneel inzet, kun je gebruiker zijn in de zin van de wet. Welke plichten je hebt, hangt af van de toepassing.

Is ChatGPT verboden door de AI Act?

Nee, gewone chatbots zijn niet verboden. De AI Act verbiedt alleen bepaalde praktijken met onaanvaardbaar risico.

Is de AI Act al van kracht?

Ja, de AI Act is volgens de Europese Commissie sinds augustus 2024 van kracht met invoering in stappen. Sommige delen gelden al, andere regels komen later.

Wat is er uitgesteld?

De hoog-risico verplichtingen zijn uitgesteld. Voor hoog-risico AI uit bijlage III geldt nu 2 december 2027 en voor bijlage I 2 augustus 2028.

Moet ik AI-teksten labelen?

Voor bepaalde AI-toepassingen kent de wet transparantieplichten. Controleer altijd de actuele situatie, zeker bij chatbots, deepfakes en inhoud die mensen kan misleiden.

De beste volgende stap is simpel: maak vandaag een overzicht van je eigen AI-tools. Daarna kun je rustig afspraken maken en een eenvoudig AI-beleid opstellen.

Was dit artikel nuttig?

Lezersvraag van de week

Zit je met een AI-vraag?

Stel hem hier. Elke week beantwoorden we de beste vraag in een artikel. Laat je e-mailadres achter, dan laten we het je weten als jouw vraag aan de beurt is.

We gebruiken je e-mailadres alleen om je te laten weten dat je vraag beantwoord is. Je vraag kan anoniem in een artikel verschijnen.

Elke vrijdag in je mailbox

De AI-update van de week, in 5 minuten

Het belangrijkste AI-nieuws in gewone taal, plus een prompt die je direct kunt gebruiken.

Cadeau bij je aanmelding: de pdf 50 prompts voor je werk, direct te downloaden.