AI hallucaties: 7 slimme tips tegen het risico op fouten

AI hallucaties herken je zodra ChatGPT een bron noemt met titel, auteur en jaartal die niet bestaan. Zulke AI hallucinaties komen vaker voor dan je denkt, ook bij de beste tools.

In dit artikel leer je wat er gebeurt, waarom het gebeurt en hoe je fouten op tijd ziet.

Wat zijn AI hallucinaties?

AI hallucinaties zijn fouten waarbij een AI-tool iets verzint en dat als feit presenteert. Het antwoord leest vlot en zeker, maar de inhoud klopt niet.

Een hallucinatie kan klein zijn, zoals een verkeerd jaartal. Ze kan ook groot zijn, zoals een verzonnen wet, een niet bestaand boek of een citaat dat nooit is uitgesproken.

Het woord hallucinatie is een beeld. De AI ziet niets, maar vult gaten op met iets wat plausibel lijkt. Sommige mensen spreken ook van verzinsels of confabulatie.

Voorbeelden van AI hallucinaties in de praktijk

AI hallucinaties komen in allerlei vormen voor, en ze lijken bijna altijd op echte informatie. Als je de vormen kent, zie je ze sneller.

Hieronder vind je de soorten die je het vaakst tegenkomt:

• Verzonnen bronnen. De AI noemt een artikel, rapport of boek met een geloofwaardige titel, maar het bestaat niet.
• Verkeerde details. Een naam, datum of bedrag lijkt te kloppen, maar is net anders dan in werkelijkheid.
• Verzonnen functies. De AI beschrijft een knop of instelling in een programma die er niet is.
• Foute samenvattingen. Je plakt een tekst en de samenvatting bevat een punt dat er niet in staat.

Stel dat je een collega vraagt hoe je in een bepaald programma een rapport exporteert. De AI geeft een nette lijst met stappen, maar de derde knop bestaat niet. Je zoekt tien minuten tevergeefs. Dat is een kleine fout, maar je ziet hoe makkelijk je meegaat in een overtuigend verhaal.

Waarom verzint ChatGPT dingen?

Een taalmodel is gebouwd om tekst te maken die goed klinkt, niet om de waarheid op te zoeken. Als het een antwoord niet kent, vult het toch iets in.

Onderzoekers van onder meer OpenAI beschrijven in het artikel Why Language Models Hallucinate dat modellen vaak worden beloond voor een gok in plaats van voor het toegeven dat ze het niet weten. Je kunt het vergelijken met een toets met meerkeuzevragen: gokken levert meer op dan een vraag leeg laten.

Er zijn nog meer oorzaken die je kunt onthouden:

• De trainingsdata bevat fouten of mist informatie over jouw onderwerp.
• Je vraag is vaag, waardoor de AI zelf invult wat je bedoelt.
• Het gaat om recent nieuws of lokale details, zoals een Nederlandse gemeenteregel.
• Je vraagt om een bron, cijfer of citaat dat het model niet kan nakijken.

Hoe herken je AI hallucinaties?

Je herkent AI hallucinaties vooral aan details die te mooi, te precies of niet te controleren zijn. Wees extra alert bij namen, cijfers, links en citaten.

Let op deze waarschuwingssignalen:

• Een bron of link die je niet kunt openen of vinden.
• Heel exacte percentages zonder vermelding van wie dat heeft gemeten.
• Een antwoord dat verandert zodra je dezelfde vraag nog eens stelt.
• Een stellige toon bij een lastige of nieuwe vraag.
• Namen van personen, zaken of wetsartikelen die je nooit eerder hoorde.

Een voorbeeld: een ondernemer vraagt naar de regels voor een subsidie. De AI noemt een regeling met een mooie naam en een bedrag. Bij zoeken op de site van de overheid blijkt de regeling niet te bestaan.

Welke tips helpen tegen AI hallucinaties?

Je voorkomt AI hallucinaties niet volledig, maar je kunt ze met een paar vaste gewoonten sterk beperken. Zo pak je het aan.

1. Stel een duidelijke vraag. Geef context, doel en doelgroep. Lees ook wat een prompt is en hoe je er een goede van schrijft.
2. Geef de AI toestemming om het niet te weten. Schrijf erbij: zeg het als je het niet zeker weet.
3. Plak je eigen bron erbij. Laat de AI alleen uit jouw tekst antwoorden. Tools als NotebookLM werken zo, zie de handleiding voor NotebookLM.
4. Gebruik zoeken met bronnen. Veel tools kunnen live zoeken en tonen links. Klik die links altijd aan, zie AI-zoekmachines uitgelegd.
5. Vraag om stappen en onderbouwing. Een uitleg per stap maakt fouten makkelijker zichtbaar.
6. Controleer belangrijke feiten bij de officiële bron. Denk aan Rijksoverheid, Belastingdienst of de aanbieder zelf.
7. Laat een tweede keer controleren. Vraag de AI om haar eigen antwoord kritisch na te lopen, of leg het voor aan een andere tool.

Een slimme extra tip: vraag niet om een bron, maar om een zoekterm. Dan zoek je zelf verder en kijk je of er echt iets bestaat.

Zo stel je een vraag die minder fouten oplevert

Een goede vraag geeft de AI minder ruimte om te gokken. Hoe meer je zelf aanlevert, hoe minder het model hoeft te verzinnen.

Vergelijk deze twee vragen. Vraag een: schrijf iets over de regels voor thuiswerken. Vraag twee: leg in vijf zinnen uit wat in mijn tekst hieronder staat over thuiswerken, en zeg erbij wat er niet in staat. De tweede vraag is korter in scope, heeft een duidelijke bron en maakt het onbekende zichtbaar.

Je kunt ook vragen om een zekerheidsniveau. Schrijf bijvoorbeeld: geef per punt aan of je het zeker weet of een aanname doet. Dat is geen garantie, want de AI kan ook zelfverzekerd fout zijn. Maar het geeft je een aanwijzing waar je eerst moet controleren.

Houd je vragen bovendien klein. Een lang antwoord met tien feiten is lastiger na te lopen dan drie korte antwoorden met elk een bron.

Wanneer zijn AI hallucinaties echt gevaarlijk?

AI hallucinaties zijn gevaarlijk als je een beslissing neemt zonder te controleren, vooral bij geld, gezondheid, recht of werk. Voor een brainstorm of een ideeënlijstje is het risico veel kleiner.

Denk aan een medisch advies, een juridische tekst of een offerte met verkeerde bedragen. Een fout kan je geld kosten of een klant schaden. Ook bij politiek is voorzichtigheid nodig: de Autoriteit Persoonsgegevens waarschuwde dat chatbots vertekend stemadvies geven.

Plak ook geen gevoelige gegevens in een chatbot om iets te laten controleren. Lees daarover de 7 regels voor veilig AI gebruiken.

Situatie	Risico	Wat doe je?
Ideeën bedenken	Laag	Gebruik wat bruikbaar is
Tekst herschrijven	Middel	Lees na op feiten en toon
Cijfers en bronnen	Hoog	Altijd bij de bron controleren
Juridisch of medisch	Zeer hoog	Vraag een professional

Worden AI hallucinaties minder?

Nieuwe modellen maken vaak minder fouten, maar ze verdwijnen niet. Ook onderzoekers van aanbieders zelf zien dit als een probleem dat nog aandacht nodig heeft.

Dat komt doordat het principe hetzelfde blijft: het model voorspelt tekst. Zoeken op internet en werken met eigen documenten helpen wel, maar ook dan kan een samenvatting een detail verkeerd weergeven.

Zie AI daarom als een snelle, enthousiaste collega die goed schrijft maar soms te zeker is. Jij blijft verantwoordelijk voor wat je gebruikt. Wie dat weet, haalt veel voordeel uit de tool zonder in de val te lopen.

Een goede gewoonte is om bij elk belangrijk antwoord drie vragen te stellen. Kan ik dit ergens nalezen? Klopt het met wat ik al weet? Wat gebeurt er als dit fout is? Hoe groter het risico, hoe zwaarder je controle.

Wat doe je als je een fout ontdekt?

Zeg het gewoon tegen de AI en vraag om een correctie met uitleg. Let wel op: het model kan dan ook weer een nieuw verzinsel geven om je tevreden te stellen.

Start liever een nieuw gesprek en stel de vraag opnieuw, nu met meer context of met je eigen bron erbij. Vraag ook waar het antwoord op is gebaseerd. Kan de tool dat niet aanwijzen, dan weet je genoeg.

Vertel collega’s of je team ook welke fout het was. Zo leert iedereen waar de zwakke plekken zitten, en voorkom je dat dezelfde AI hallucinaties opnieuw in een document belanden.

Een korte checklist voor elke dag

Met een vaste routine van twee minuten vang je de meeste fouten af. Je hoeft er geen expert voor te zijn.

• Markeer alle namen, cijfers, data en bronnen in het antwoord.
• Zoek de belangrijkste drie op bij een betrouwbare site.
• Vraag de AI waar ze het minst zeker van is.
• Bewaar alleen wat je hebt gecontroleerd.

Zo wordt het herkennen van AI hallucinaties een gewoonte, net als je mailtjes nalezen voor je op verzenden klikt.

Veelgestelde vragen over AI hallucinaties

Wat is een AI hallucinatie in simpele woorden?

Het is een antwoord van een AI dat overtuigend klinkt maar niet waar is. De AI verzint dan een feit, bron of citaat.

Hallucineren alle AI-tools?

Ja, alle tools die op een taalmodel draaien kunnen fouten maken. Sommige doen dat minder vaak, vooral als ze bronnen tonen of met jouw eigen documenten werken.

Kan ik hallucinaties helemaal voorkomen?

Nee, dat kan niet. Je kunt het risico wel flink verkleinen met duidelijke vragen, eigen bronnen en controle bij een betrouwbare bron.

Is een antwoord met bronnen altijd juist?

Nee. Een bron kan verzonnen zijn of iets anders zeggen dan de AI beweert. Open daarom altijd de link en lees het relevante stuk zelf.

Wil je nu zelf oefenen? Begin met de gids ChatGPT gebruiken in 10 minuten en probeer de prompt hierboven uit met je eigen tekst.

• ChatGPT
• Privacy
• Prompts